ایمل هاشور

لورې

مسکې شه

پلار دې مسکې دى

دا تناب نه،

تنکې څانګه ستا د هیلو.

لورې،

د دوو ګونډو تر منځ په نهیلې را ته مه ګوره

زه وم هیله، ته هیله شه

زه وم آرزو، ته آرزو شه

 زه سمسور بڼ د پسرلیو

                    ته مې وږمه

زه سپیدار د بادونو

                   ته مې څپه

زه ستونې د قهر

                   ته مې ترانه

زه سور ګوګل د توپان

                 ته مې نغمه

لورې

مسکې شه

پلار دې مسکې دى

تندر شه

  بریښنا کړه

 اوښکې دې

                باران کړه

مسکې شه

           مسکا کړه

مسکې شه

           خندا کړه

خداې په امان لورې

مسکې شه

           مسکا کړه

مسکې شه

           خندا کړه.

زویه، د ژړا پر ځاى، پیاوړې ووسه

زړ ور ووسه او مور ته دې تسلا ورکړه

مه ژاړه، اوښکې بې ځایه توى شوی دی

مه پریږده چې کلونه هم بى ځایه تیر شی.

ما  وبخښه زویه، د دې ناحق مرګ لپاره چې پلا ر دې له تا لرې کوی!

اې زما ټولو دوستانو،

ما وبخښې، زه له تاسو سره مل یم، مه ژاړې!

زویه، که مور دې له ویر او خپګان څخه د پریشانۍ په درشل کې وی

ته هغه ګردښت ته بوځه

له ښار څخه بهر یو آرام او چوپ ځاى ته،

د ونو تر سیورې لاندې آرام شئ

دلته او هلته ګل وشکوې او غنچه یې کړى.

د اوبو او موسیقۍ تر څنګ

د طبیعت آرامتیا او دمه توب دى

هغه به ترې ډیر خوند واخلی،

                                        او ته هم.

خو زویه په یاد ولره

چې له دې ټولو څخه په یوازې ګټه وانخلې.

یو وړکې قدم پورته کړه

د هغو بیوزلو لپاره چې په څنګ کې دې دی.

ما  وبخښه زویه، د دې ناحق مرګ لپاره چې پلا ر دې له تا لرې کوی!

اې زما ټولو دوستانو،

ما وبخښې، زه له تاسو سره مل یم، مه ژاړې!

هغه بیوزلی چې د مرستې لپاره چیغې وهی،

ستم لیدونکی او قربانی شوی،

هغوى ستا دوستان دی

او په جګړه کې ستا هم ډګران.

او هو، هغوې چې پر خاوره ولیږی

ستا د پلار او بارتولو * په شان

چې پر خاورې ولویدل.

وجنګیدل او پر خاورې ولیدل،

خو د آزادۍ او نیمکرغۍ په هیله!

او ته د ژوند په کشالو کې موندلې شى

چې مینه ده او له هغې هم لوړ

هو، د ژوند په کشالو کې موندلې شى

چې کولاى شې ګران ولرې او ګران دې ولری،

اى زما دوستانو، ما وبخښې

زه له تاسو سره یم،

هیله کوم چې ونه ژاړې!

* بارتولمه وانزتی، د نیکولا ساکو ملګرى

پلاره، هو  زه زندانی یم

له دې مه ویریږه چې زما جنایت اعلان کړى

زما جنایت له بیوزلو سره مینه ده!

یوازې چوپیتا شرمناکه ده

او اوس تا ته وایم چې څه زموږ پر ضد دی،

هغه هنر چې له پیړیو راپدیخوا ژوندې پاتى شوى دى!

د کلونو له منځه تیر شه، هغه وخت پوهیږئ

کوم شی ټول تاریخ تور کړى دى،

قانون زموږ پر ضد دى!

قانون د خپل پراخ واکمنتیا او ځواک سره

زموږ پر ضد دى!

پولیس اوس پوهیږی چې څرنګه

څوک ګناهکار او څوک بى ګناه وښیی،

د پولیس واکمنتیا زموږ پر ضد ده!

د هغو کسانو د شرمناکه درواغو په بدل کې چې ویلی دی

مخکې له مخکې سره زره ورکول کیږی،

د سرو زرو واکمنتیا زموږ پر ضد ده!

توکمیزه کرکه زموږ پر ضد ده!

او دا ساده حقیقت چې موږ بیوزله یو!

ګرانه پلاره، زه زندانی یم

مه شرمیږه چې زما جنایت ښکاره کړى

د مینې او ورورولی جنایت.

او یوازې چوپتیا شرمناکه ده!

زه له ځان سره، مینه او بې ګناهی مې له ځان سره لرم

او کارګران او بیوزلی.

د دې ټولو له امله زه پیاوړې او خوندی یم

                                        او هیله زما ده.

د پاڅون او انقلاب لپاره، ډالرو ته اړتیا نشته

په ځاى یې دا لازم دی:

د تخیل قوه، د ستونزو زغمل، رڼا او مینه

او ځان د ټولو انسانانو لپاره ګڼل!

ته هیڅکله غلا نکوئ، ته هیڅکله نه وژنئ

ته له مینې او ژوند ډک یې

انقلاب لاس په لاس مخې ته درومی له انسان نه انسان ته

                                                             او له زړه نه زړه ته.

او کله چې ستورو ته ګورم،

داسې انګیرم چې موږ د ژوند اولادونه یو

او مړینه سپکه ده.

*نیکولا ساکو او بارتولومه وانزتی، د امریکا ایټالیایی توکمه انارشیستان وو چې د پانګوالۍ او د کارګرانو د زبیښاک په ضد مبازره کوله. د امریکا پانګوال حکومت په همدې "جرم" هغوى په ۱۹۲۷ کال کې په اعدام محکوم کړل.

په ۱۹۶۳ کال کې په واشنګټن کې د ۲۵۰ زره لیواله اوریدونکو په شتون کې  د "موږ بریالی کیږو" ترانه وایی.

جوآن بایز د موسیقۍ په ډګر کې بیلابیلې جایزې لاسته راوړلې او د اعتراض په ډول یې څو ځلې وړیا کنسرتونه په لاره واچول.  نوموړې د ویتنام جګړې سره مخالفت وکړ او له همدې امله یې خپله لس کلنه مالیه ورنکړه.

په ۱۹۷۶ کال کې اسپانیا ته ځی د دې هیواد په ملی تلویزیون کې "موږ نه رپیږو" ترانه په ژوندې توګه وایی. له څلویښتو کلونو راپدیخوا په اسپانیا کې د دې ترانې خپریدل د جنرال فرانکو لخوا بند شوى وو.

په ۱۹۹۳ کال کې د بوسنیا او هرزګونیا جګړه ځپلو سیمو ته سفر کوی څو د نړیوالو پام د دې سیمې دردمنو خلکو ته راوګرځوی.  

د ځمکې ټولې ستومانه میندې 

(د انسانانو یووالې)

د ځمکې ټولې ستومانه میندې بالاخره

                                  آرامیږی

موږ یې ماشومان په غیږې کې نیسو او خپله وروستې هڅه کوو

کله چې لمر پر دښتې راټیټیږی

هغوې مینې او موسیقۍ ته لاره مومی

او د ځمکې ستومانه میندې

                               آرامیږی

او کروندګر د خپل تراکتور او قلبه شوې ځمکې تر څنګ 

                                                په حیرانتیا سره ودریږی

کله چې موږ یې ځمکه

د هغو ټولو سوداګرو د اوښکو سره اوبه کوو 

چې پوهیږی له هغه سره یې څه کړی دی.

او د ځمکې ستومانه بزګران

                                آرامیږی

او د نړۍ دردمن کارګران بیا لولی

او دا کلام د ویونکو نورو لویو جوپو سره

ټولو ته ډالۍ کوی:

"موږ به نور بیوزله نه یو،

ځکه چې له دې وروسته موږ مالک نلرو. "

او د نړۍ کارګران بیا لولی

او کله چې په ټولو ټاټوبو کې،

سرتیری، خپلو پوځی جامو ته اور واچوی

په پولو کې مرچلې، تشې خوشې کیږی.

جنراله! کله چې د لیدنې لپاره راځئ

سرتیرو هیر کړى یې

او د ځمکې سړی او ښځې آرامیږی.

بدر شاکر السیاب د لویې آراګون، ناظم حکمت، فدریکو ګارسیا لورکا او د پابلو نرودا شعرونه عربی ته ژباړلی دی. سیاب په ځوانۍ کې د ټولنې د سیاسې مبارزو، چې منځپانګه یې د استبداد او استعمار ضد اعتراض و،  تر اغیزې لاندې کیڼ غورځنګ او اند ته لیوالتیا پیدا کړه او د حکومت لخوا تر څارنې لاندې راغى. څو ځل د زندان د تورو تمبو شاته ولاړ او بالاخره په ۱۹۵۲ کال کې د ډاکټر محمد مصدق د صدراعظمۍ پر مهال ایران ته وتښتید خو ډیر ژر له هغه ځایه کویټ او بیا لبنان ته ولاړ.

سیاب په ۱۹۵۸ کال کې عراق ته راستون شو او د هغه ولسی مبازرو منځ ته وردننه شو چې د کیڼ اړخو لخوا په لاره اچول شوى وى. هغه په ۱۹۶۰ کال کې "د باران سرود" شعر خپور کړ چې نن د عربی معاصر شعر غوره بیلګه ګڼل کیږی.  

د سیاب د شعرونو منځپانګه د مورنۍ ټاټوبی او د بیوزلو او ستمځپلو خلکو سره مینه جوړوی. هغه اعتراض لری چې ولې یې خلک بیوزله او د خپل هیواد د بى شمیرو ثروتونو او نعمتونو څخه بې برخې دی.

د نازک الملائکه او عبدالوهاب البیاتی تر څنګ السیاب د عرب د نوی شعر له بنسټ ایښودونکو څخه شمیرل کیږی. دې دریو شاعرانو د ۱۹۴۰ لسیزې په نیمایی کې د عرب شعر پخوانی قالبونه مات کړل او عربی شعر یې  د عروض د دودیزه، وچ او سختو قالبونو څخه وژغورو.

محمود درویش او آدونیس عربی معاصرو شاعرانو، د بدر شاکر السیاب پنځونې د عرب معاصر شعر لوې لاسته راوړنې ګڼلې.

سترګې دې په سباوون کې د خرما دوه کروندې دی

یا دوه سپوږمۍ چې میاشت له هغې ځلیږی

کله چې دې سترګې ځلیږی، له تاک څخه پاڼی زرغونیږی

او رڼاګانې نڅیږی.... لکه په اوبو کې سپوږمۍ

کله چې د راشپیل له ټکان څخه رپیږی

ګواکى چې د ستورو نبض دى چې په هغه کې دربیږی.

او د روڼ ویر په لخړه کې ورکیږی

د هغه سیند په شان چې شپه ورباندې لاس تیروی

د ژمی ګرمی او د منی رپیدنه له ځان سره لری

او مرګ، او زیږیدنه، او تورتم، او رڼا؛

نو د ژړا رپیدنه مې ټول ځان رپوی

او عجبه غوندې شور په آسمان کې پیدا کوی

د هغه ماشوم په شان چې د سپوږمۍ په لیدنې سره وډاریږی.

رنګین کمانونه وریځې څښی

او په باران کې څاڅکې څاڅکې ولیی کیږی...

لکه د تاکونو په چوپال کې د ځوانانو  خندا

او پر ونو د مرغیو د شورماشور  چوپتیا .

د باران سرود

باران....

باران...

باران...

شپه ارګمی کوی خو

وریځې هماغه شان خپلې درنې اوښکې وروی

د هغه ماشوم په شان چې د ویده کیدو مخکې خپله مور پلمه کوی

ـ یو کال دى چې د مور ځاى یې تش دى ـ

او څنګه چې له ډیرې ژړا یې په تنګیږی

هغه ته وایی:"هغه بل سبا راځی..... "

باید حتما راشی...

خو نور ماشومان یې په غوږ کې وایی

مور دې هلته د غونډۍ په لمن کې ویده ده

خواړه یې خاورې دی او اوبه یې باران

لکه د ناهیلی کب نیونکی په شان چې خپله لومه ټولوی

اوبه او خپل ویده بخت نفرینوی

او د میاشت په ولویدو سره ترانه وایی

باران...

باران...

هیڅ پوهیږى چې دا باران څومره ویر راپاروی؟

او د ناوو څخه څه کوکه راپورته کوی؟

او یوازې کس د ورکیدنې څه حس پیدا کوی؟

بى انتها.... لکه بهیدلې وینې، لکه ولږې

لکه مینې، لکه ماشومانو، لکه مړی... داسې دى باران

او سترګې دې له ما سره دی په باران کې

او هغ بریښناوې چې پر خلیج ځلیږی

د ستورو او صدف سره د عراق ساحلونو ته ځلا ورکوی

ګواکې چې شفق د خلاصون په لټه کې دى

خو شپه پر هغې د وینې پرده راکاږی.

او زه د خلیج لورې ته فریاد وهم:

"اى خلیجه

اى د مرغلرې او صدف او مرګ بخښونکى! "

او غږ مې راستنیږی

د درنې کوکې په شان:

"اى خلیجه،

اى د صدف او مرګ بخښونکى! "

کله داسې انګیرم چې عراق

تندر زیرمه کوی

او بریښنا په خپلو دښتو او غرونو کې زیرمه کوی

کله چې میړنی راپورته شول

بادونه نور د ثمود قبیلې هیڅ نښه پر ځاى نه پریږدی.

ګواکې اورم چې کجورې باران څښی

او اورم چې کلی نعرې وهی

او کډوال د بادبانونو او راشپیلونو سره

سرود پر ژبه د خلیج د تندر او توپان جګړې ته ځی:

باران...

باران...

باران...

او په عراق کې هر ځاى ولږه ده

د لو په فصل کې د درمندونو چوپالونه ټولیږی

څو کارغان او ملخان چاغ شی

یوازې یو موټ تیګی او بوس ژرندو ته ځی

په کروندو کې ژرندې ګرځی.... او انسانان یې شاوخوا

باران...

باران...

باران...

څه اوښکې مو تویى کړى د رهی کیدلو په شپه

او د خپل غرور له ویرې مو، باران ونومولې....

باران...

باران...

کله چې ماشومان وو

تل به خداى آسمان

په ژمی کې له وریځو ډکه و

او باران وریدو

او هر کال به ځمکه شنه کیده، خو موږ به ولږه ویستله

او داسې کال نه و چې موږ په عراق کې وږی و نه وسو

باران...

باران...

باران...

د باران په هر څاڅکی کې

د ګلونو د غوټیو سره او زیړه غنچه ده

او د ولږو او لغړو د اوښکو هر څاڅاکې

او د بردګانو له وینې خوټکیدل هر څاڅکى

د راتلونکی په لیوالتیا کې یوه مسکا ده

هغه تى دى چې د ماشوم په خوله کې ګل زرغونوی

د سبانی ځوان په نړۍ کې چې ژوند دى!

باران...

باران...

باران...

یوه ورځ به عراق له بارانه زرغون شی.

زه د خلیج لورې ته چیغه وهم:

"اى خلیجه

اى د مرغلرې او صدف او مرګ بخښونکى! "

او غږ راستنیږی

د درنې کوکې په شان:

"اى خلیجه،

اى د صدف او مرګ بخښونکى! "

او خلیج له خپلو بى شمیره برکتونو

شګو ته یوازې ځګ ورکوی او د صدف تشه قړقوزه

او د ډوب شویو بیچاره ګانو یو موټى هډوکی

هغه کډوالو چې د خلیج په ژورو سیندونو کې

مرګ یې وڅښو

او په عراق کې زرګونه ښاماران

د هغو ګلونو عصاره چې فرات له پرخې جوړه کړى څښی.

او اورم هغه غږ

چې په خلیج کې انګازه اچوی:

باران...

باران...

باران...

د باران په هر څاڅکی کې

د ګلونو د غوټیو سره او زیړه غنچه ده

او د ولږو او لغړو د اوښکې هر څاڅکې

او د بردګانو له وینې خوټکیدل هر څاڅکى

د راتلونکی په لیوالتیا کې یوه مسکا ده

هغه تى دى چې د ماشوم په خوله کې ګل زرغونوی

د سبانی ځوان په نړۍ کې چې ژوند دى!

او باران وریږی!

موږ زده کوو چې ګران دې ولرو

د تاریخ له ها خوا؛

ته دې میړانې لمر سره ،

د مرګ په محاصره کې راغلې

ستا د شتونوالی د روڼتوب  ژورتیا

دلته څرګنده ده

قوماندان چه ګوارا

ته د باد مقابل ته،  د اور په شان راغلې

د پسرلنی لمر سره

چې وکرې بیرغ.

ستا د مسکا له نور سره

ستا د شتونوالی د رڼتوب ژورتیا

دلته څرګنده ده

قوماندان چه ګوارا

ستا انقلابی مینې

نوې ژمنه دروښودله

چیرې چې خلک ستا د آزادی بخښونکو مټو د پیاوړتیا او غښتلتیا په تمه دی

ستا د شتونوالی د رڼتوب ژورتیا

دلته څرګنده ده

قوماندان چه ګوارا

موږ به ادامه ورکړو

څنګه چې مو ورکړې

او د فیډل سره به تا ته ووایو:

تل تر تله، قوماندانه!

ستا د شتونوالی د رڼتوب ژورتیا

دلته څرګنده ده

قوماندان چه ګوارا

د هغه ترانې د لنګستن هیوز د شعرونو په شان د تورو د رنځونو، دردونو او کړاونو ژوندی انځورونه وو او دا ترانې یې په هومره  مینه ناکه او تود غږ ویلى چې  د ستم ماڼۍ یې لړزولى.

میریام (د افریقا مور) چیرې  چې به د توکیمز توپیر ضد جګړه روانه وه، هلته به حاضر وه. له کتاب نیولې تر سیمنا او بیا تر ترانې او موسیقۍ پورې.

د همدې هنری مبارزې له امله نوموړې دیرش کاله جلا وطنی تیره کړه. د جلا وطنۍ پر مهال د هغې غږ په خپل هیواد کې ممنوع و او د کسټونو ویش یې جرم ګڼل کیدو. د جلاوطنۍ پر مهال و چې میریام د سویلی افریقا د آپارتاید پر ضد خپل سیاسی فعالیتونه پیل کړل او د تور پړانګ انقلابی غورځنګ له مشر، استوکلی کارمیچل سره یې واده وکړ او په ګینه کې میشته شوه. په ګینه (مارکسیستی هیواد) کې د میشته کیدو سره نور یې ونشو کړاى خپل هیواد څه چې آن  لودیځو هیوادونو ته هم سفر وکړی.

میریام  بالاخره وکړاى شول سوییس ته ولاړه شی او لودیځ نړۍ شاته پریږدی. دې کار د هغې پر ضد ډیرې نیوکې راوپارولې. میریام د دې نیوکو په ځواب کې وویل: "خلک ما په توکم پالنۍ تورنوی خو زه یوازې د عدالت او انسانیت څخه دفاع کوم. خلک وایی زه د سیاست لپاره ترانې وایم خو نه،  زه د حقیقت لپاره وایم."

همدا ډول هغه څه موده وړاندې د ګارډین سره په مرکه کې وویل: " زه یوه سیاسی سندرغاړه نه یم. نه پوهیږم دا کلمه څه مانا لری. خلک فکر کوی چې زه یوازې د هغه څه په اړه سندرې لولم چې په سویلی افریقا کې تیر شوی دی، خو نه! زه د خپل ژوند په اړه وایم او په سویلی افریقا کې هر هغه څه چې پر موږ تیر شوی دی په تیره بیا د هغه څه په اړه سندرې وایم  چې موږ یې زورولی یو."

نوموړې په ۱۹۹۰ کال کې له ۳۰ کاله جلاوطنۍ وروسته د نلسون ماندلا په بلنه هیواد ته راغله او د خلکو لخوا یې تود هرکلى وشو، خو بالاخره دا تور ستونۍ د کنسرت پر مهال د زړه د ناروغۍ له امله کنګل شو.

زه به سندرې وایم، زه به مې سندرې وایم

شاید سمې وی، شاید ناسمې

په شپه کې وایم، په ورځ کې یې وایم

هر چیرې

هر چیرې

پاڅیږه، غرونو ته وګوره

د باد، لمر او اوبو سرچینو ته

ته، هغه څوک چې د سیندونو لاره بدلوئ

د تخم په شیندلو سره، خپله اروا الوزوئ

پاڅیږه، خپلو لاسونو ته وګوره

لاسونه دې د خپل ورور په لاس کې کیږدئ، چې ویاړنه شی

د یو بل سره تللى شو، په خپلو وینو کې متحد

نن، هماغه ورځ ده

موږ کولاى شوو راتلونکى جوړ کړو

د اربابانو د بند له ژغورنې څخه

هغه څوک چې موږ په بدمرغۍ او بیوزلۍ کې غواړی

خو د عدالت او برابرۍ ورځ به راورسیږی

چیغه کړه، لکه باد

لکه هغه باد چې د وحشی ګلونو څخه د غرونو پر سر تیریږی

د جګړې زړورتیا او میړانه موږ ته ډالۍ کړه

چیغه کړه، لکه باد

لکه هغه باد چې د وحشی ګلونو څخه د غرونو پر سر تیریږی

د اور په شان، زما د ټوپکې شپیلۍ پاکه کړه

پاڅیږه، خپلو لاسونو ته وګوره

لاسونه دې د خپل ورور په لاس کې کیږدئ، چې ویاړنه شی

د یو بل سره تللى شو، په خپلو وینو کې متحد

همدا اوس او تر مرګ پورى.

تندر رامات

آسمان ډک له بریښنا

شپاله د ویر

په توره تیاره کې

                   څرک وهی

ستا ورغوى

                  ټپی 

زه په کې ریدی کرم.

چا، چا، د تب* د اوو دروازو ښار جوړ کړ؟

تاریخ د پاچاهانو، خلیفه ګانو او امپراتورانو نومونه  یادوی؛

خو په رښتیا، هغوی د ډبرو تختې پر اوږو وکاږلئ؟

او بابل ** چې څو ځل د خاورو سره یو شو

چا، رښتیا چا، بیا جوړ کړ؟

هغوی چې د «لیما»*** زرین ښار جوړ کړ؛

پوښتنه دا ده؛ چې په خپله په کومو جونګړو کې اوسیدل؟

هغه شپه چې د چین لوړ او لوی دیوال**** بشپړ شو؛

د جوړونکو هغه لویه جوپه چیرې ولاړه؟

لوی او پرتمین روم کې

څومره زیات، څومره زیات د نصرتونو تاقونه دی

چا، چا هغه جوړ کړل؟

د روم پاچاهان پر  چا بریالی شول؟

آیا بیزانس *****

چې په نغمو او سرودونو کې زرهاو ځل ستایل شوی،

یوازې ماڼۍ او کاخ درلود؟

هلته آیا نور کورونه نه وو؟

هغه شپه چې توپان، تندر او ږلۍ

د کیسو اتلانتیس ****** په لوی سیند کې ډوب کړ؛

هو، هغه شپه هم، د ویر او مرګ په شپه کې هم

بیا یې پر بردګانو چیغې وهلې

چیغې وهلې، پر هغوی یې چیغې وهلې

په توپان او تندر او ږلۍ کې ډوب مغرورو اربابانو.

د ځوان سکندر سره

               چې هند یې

                         د خپلو مستو آسانو تر کوښې لاندې

                                                        رام کړ؛

                                                        آیا څوک مل نه وو؟

قیصر سره

چې د «ګلونو»******* ټاټوبی یې

د خپلو سپرلیو تر پښو لاندې

                                ویجاړ کړ

آیا کوم پالونکی نه و؟

آیا چا ورته آن

                    ډوډۍ نه پخوله؟

کله چې آرمادا ********، د دریابونو لویه بیړۍ

په خټو کې بنده شوه

                او اسپانیوی خپل غرور

                                       مات شوی ولید؛

                                        فلیپ پاچا،

                                        له خپل سیځونکی درد نه په ژړا شو

                                        خو آیا د جوړونکو سترګې اوښکنې نه وی؟

دویم فیلیپ

           صلیب په لاس اوه کاله

                         اوه کاله وجنګید او بریالی شو؛

                           آیا بل هیڅ چا په دې جګړې کې ونډه نه درلوده؟

هو،

د تاریخ هره پاڼه په فتحو سینګاره شوی؛

خو د فاتحینو او بریالیو دسترخوانونه چا رنګینول؟

هر لس کاله وروسته، په تاریخ کې یو سړی راپورته کیدو؛ ستر

خو چا یې د لارې توښه برابروله؟

*                           *                     *

هو، دا ټولې خبرې

                   دا ټولې پوښتنې؟

* تب یا تبس یا تبای د یونان له ښارونو څخه و چې بنسټ ایښودنکی یې کادموس د یونانی اساتیرو څخه و. تب د اودیپ پر مهال اوه دروازې درلودی.

** بابل په بین النهرین کې یو لرغونی ښار دی

*** لیما د پرو جمهورۍ اوسنې پلازمینه

**** د چین دیوال د نړۍ له اوه ګونو عجایبو څخه شمیرل کیږی. دا دیوال شی هوانګ د چین امپراتور د میلاد مخکې دریمې پیړۍ کې جوړ کړ.

***** بیزانس د شرقی رم د امپراتورۍ پلازمینه وه چې وروسته قسطنطنیه او بیا استانبول نوم ورکړل شو.

****** اتلانتیس یو لرغونی او اسطوره ای ښار دی او کارپوهان باور لری چې په اوبو کې ډوب شوی دی.

******* ګل د فرانکونو لرغونی ټاټوبی چې اوس د فرانسې په نوم یادیږی.

******** آرمادا د اسپانیا د جنګی بیړۍ نوم دی چې په شپاړسمه او اولسمه پیړۍ کې  د اسپانیا د ځواک اصلی لامل ګڼل کیدو. د آرمادا په ډوبیدو سره د انګلیس دولت وکړای شول اسپانیا ته ماته ورکړی.

۱. د لودیځ دموکراسی څنګه چې فریدمن وایی پر سود ولاړه ده. 

۲. د لودیځ دموکراسی د خلکو د ذهنیتونو په پیرودلو ولاړه ده. 

۳. د لودیځ دموکراسی د شرکتونو دیکتاتوره ده. 

۴. هر چا چې په خپل انتخاباتی کمپاین کې ډیر مصرف وکړ، هغه برى دى. 

۵. د لودیځ په دموکراسۍ کې یوازې د کمپنیو مدیران کولاى شی واک ته ورسیږی. 

.... د لودیځ دموکراسی په وال سټریټ کې ړنګه شوه...

تئودور سیکس کله چې د دلیس په زندان کې د شاقه کارونو د محکومیت دوره تیروله، "خلک، د خپل ځان مالکان دی" شعر یې ووایو او دا شعر یې د پاریس کمون د پاڅون په درشل کې (۱۸۷۱) د خبرتیا په ډول پر دیوالونو خپور کړ.

روان د ښار میدان ته، یوه ورځ مې وویل:

څومره ښایسته دی ژوند له کار سره،

مړینه په جګړه کې

ومی ویل: د جونګړې هوا مې ساه تنګوی

غواړم ساه وباسم.

ومې ویل: انسانان برابر دی

ومی ویل: نړیواله جمهوری.

له همدې امله یې ونیولم

په ګړنګ کې یې واچولم

پر خوسا خځلو یې وغورځولم

د اوږدو اونیو لپاره

او بیا یې یوه شپه په ځنځیر وتړلم.

*             *                 *

زه یې د بیړۍ یوې څنډې ته بوتلم،

چې له ځورونکو حشرو ډکه وه

او د جانیانو تر څنګ

په شاقه کارونو محکوم شوم.

بیا یې لرې بوتلم

لرې له خپل ټاټوبی څخه

له خپل هیواد څخه

چیرې چې میرمن او اولادونو مې هلته ژوند کاوه،

ډیر لرې

د سرو غرمو

او د سوځونګی ځمکې ټاټوبی ته

چیرې چې هوا یې د زندانی ځان سوځو

بیا یې کلنګ په لاس راکړ

زما کار چې له الماسو سره و.

په ترخه خندا یې وویل:

محکومه! ته د کار حق غواړئ؟

کار وکړه!

د جونګړې هوا د ساه تنګوی؟

ساه وباسه!

په لغته یې ووهلم، سپکې سپورې راته وویلی

لوټمار او شوکمار یې راته وویلې

له درد او اندیښنې او شکنجې څخه مې مړاوى شوى ځان

د تظلم ژبه خلاصه کړه.

وخندیدل.

هو؛ درد، اندیښنې، شکنجې او جلاوطنی

زه سخت وځپلم.

لرې له هغوی چې راته ګران وو

لرې له هغوی چې ورته ګران وم.

مګر داسې نه ده چې زه یې وژلی وم؟

*                   *                      *

څه چې مې شاوخوا وو، ټولو برابری غوښتله